BENJAMIN I FRIDRIH ŠLEGEL: ROMAN I DEFORMACIJA EPIKE

Apstrakt

Pozno Benjaminovo interesovanje za epiku rasuto je u njegovim tekstovima
o modernom romanu napisanim krajem dvadesetih i tokom tridesetih godina
dvadesetog veka, specifi čno Benjamin je svoju poznu teoriju romana razvio kroz
tekstove posvećenje Ljeskovu, Keleru, Deblinu, Prustu i Kafki. U istom tom periodu
pojam epike počinje da zauzima značajno mesto u njegovim tekstovima o teatru,
umetnosti i istoriji, Benjamin piše o epskom teatru, o razotkrivanju/napuštanju epskog
elementa u istoriji, o odnosu epike i fi lma itd. Ipak, uloga pojma epike ostaje uglavnom
fragmentarna – izuzetak je možda esej o Ljeskovu – a veza sa ranijim Benjaminovim
tekstovim o romantici nije sasvim upadljiva. Prateći poznu Benjaminovu teoriju
pripovedanja na liniji teksta o Ljeskovu – kao i ostalih poznih tekstova o romanu i
pripvoedanju – moguće je uočiti povezanost Benjaminovog pitanja o sudbini epike
u modernosti i romantičarske teorije, specifi čno F. Šlegelove teorije romana. Na tom
tragu pozno Benjaminovo razumevanje epike pojavljuje se kao deformisana epika.
Uzroci ovog deformiteta pak, za Benjamina postaju razumljivi tek iz perspektive
teorije istorijskog materijalizma, koja je zauzvrat i sama omogućena oslobađanjem
i prevazilaženjem epskog elementa u istoriografi ji. Konačno, za Benjamina, kao i za
Šlegela, kriza epike sadrži i izvestan indeks spasenja, ali dok je Šlegel i dalje mogao da
polaže nade u roman kao novu formu, Benjamin je na osnovu krize romana pokušavao
da misli epske mogućnosti koje ga prevazilaze.